జర్నలిస్టులపై ఇక అక్రమ కేసులు చెల్లవా? వైరల్ మెసేజ్‌లో నిజమెంత?

న్యూఢిల్లీ, ఆగస్టు 22 (ప్రజా మంటలు):

దేశవ్యాప్తంగా జర్నలిస్టులకు సుప్రీంకోర్టు భారీ ఊరటనిచ్చిందంటూ సోషల్ మీడియా, వాట్సాప్‌లో వైరల్ అవుతున్న ఓ సందేశం ప్రస్తుతం చర్చనీయాంశంగా మారింది. “పెన్నుతో వార్తలు రాసే జర్నలిస్టులు, వీడియో కెమెరాలతో వార్తలను కవర్ చేసే రిపోర్టర్లు, శాటిలైట్ న్యూస్ చానళ్లు, యూట్యూబ్ న్యూస్ ఛానళ్లు, ప్రింట్ మీడియా సంస్థల్లో పనిచేసే వారిపై రాజకీయ కక్షలు, అవినీతి, అక్రమాలను వెలుగులోకి తీసుకువచ్చినందుకు అక్రమ కేసులు పెట్టరాదు” అంటూ ఈ సందేశంలో పేర్కొన్నారు.

అంతేకాకుండా, జర్నలిస్టు సంఘాల్లో సభ్యులుగా ఉన్నవారిపై కేసులు నమోదైతే ముందుగా ఆయా సంఘాల దృష్టికి తీసుకెళ్లాలని, కేసులను ఏడు రోజుల్లో జర్నలిస్టు సంఘాలే పరిశీలించి పరిష్కరించే అధికారం కలిగి ఉంటాయని, ఈ ప్రక్రియను పక్కనపెట్టి కేసులు నమోదు చేసే పోలీసులపై చర్యలు తప్పవని కూడా వైరల్ మెసేజ్‌లో ప్రచారం చేస్తున్నారు.

అయితే ఈ వైరల్ ప్రచారాన్ని న్యాయపరమైన ఆధారాలతో పరిశీలిస్తే, సుప్రీంకోర్టు ఇలాంటి సాధారణ ఆదేశాలు జారీ చేసినట్లు నిర్ధారించే విశ్వసనీయ ఆధారం కనిపించలేదు. ముఖ్యంగా “జర్నలిస్టు సంఘాలకే క్రిమినల్ కేసులను ఏడు రోజుల్లో పరిష్కరించే అధికారం ఉంది” అనే వాదనకు సుప్రీంకోర్టు తీర్పు లేదా అధికారిక ఆదేశం ఆధారం కనిపించలేదు.

క్రిమినల్ కేసు నమోదు చేయడం, దర్యాప్తు నిర్వహించడం, అభియోగాలు నమోదు చేయడం వంటి ప్రక్రియలు చట్టబద్ధమైన పోలీసు, దర్యాప్తు సంస్థలు, న్యాయస్థానాల పరిధిలో ఉంటాయి. జర్నలిస్టు సంఘాలకు క్రిమినల్ కేసులను విచారించి తుది నిర్ణయం తీసుకునే న్యాయాధికారం లేదు. అందువల్ల “జర్నలిస్టు సంఘాలే కేసులను ఏడు రోజుల్లో పరిష్కరించాలి” అనే ప్రచారం తప్పుదారి పట్టించేదిగా కనిపిస్తోంది.

అయితే జర్నలిస్టులకు సంబంధించి సుప్రీంకోర్టు గతంలో కీలకమైన రక్షణాత్మక ఆదేశాలు ఇచ్చిన సందర్భాలు మాత్రం ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, The Wireకు చెందిన సీనియర్ జర్నలిస్టులు సిద్ధార్థ్ వరదరాజన్, కరణ్ థాపర్ తదితరులపై అస్సాంలో నమోదైన కేసుల్లో సుప్రీంకోర్టు పోలీసుల coercive action నుంచి మధ్యంతర రక్షణ కల్పించినట్లు నివేదికలు వెలువడ్డాయి. అయితే అది ఆ నిర్దిష్ట కేసులకు సంబంధించిన మధ్యంతర రక్షణ మాత్రమే; దేశవ్యాప్తంగా జర్నలిస్టులందరికీ వర్తించే blanket immunity కాదు.

జర్నలిస్టులకు భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 19(1)(a) కింద భావప్రకటన స్వేచ్ఛకు రక్షణ ఉంది. ప్రజా ప్రయోజనాలకు సంబంధించిన అంశాలను వెలుగులోకి తీసుకురావడం, ప్రభుత్వాన్ని ప్రశ్నించడం, రాజకీయ నాయకులు లేదా అధికార వ్యవస్థపై విమర్శనాత్మక కథనాలు ప్రచురించడం ప్రజాస్వామ్యంలో మీడియా ముఖ్య బాధ్యతల్లో భాగం. అయితే ఈ స్వేచ్ఛ జర్నలిస్టులకు అన్ని క్రిమినల్ చట్టాల నుంచి పూర్తి మినహాయింపును ఇవ్వదు.

అదేవిధంగా, ఒక జర్నలిస్టు అవినీతి లేదా అక్రమాలపై వార్త ప్రచురించినందుకు కేసు ఎదుర్కొన్నంత మాత్రాన ఆ కేసు చట్టబద్ధమైనదా, కక్షపూరితమైనదా అనే విషయం స్వయంచాలకంగా నిర్ణయించబడదు. కేసు పరిస్థితులు, ప్రచురించిన సమాచారానికి ఉన్న ఆధారాలు, ప్రజా ప్రయోజనం, వర్తించే చట్టాలు వంటి అంశాలను న్యాయస్థానాలు పరిశీలించాల్సి ఉంటుంది. నిజమైన ప్రజా ప్రయోజన వార్తను అణచివేయడానికి క్రిమినల్ చట్టాన్ని దుర్వినియోగం చేశారని భావిస్తే సంబంధిత జర్నలిస్టు న్యాయస్థానాన్ని ఆశ్రయించి రక్షణ కోరవచ్చు.

వైరల్ సందేశంలో “జర్నలిస్టు సంఘాలను కాదని కేసులు పెట్టే పోలీసులపై వేట తప్పదు” అని కూడా పేర్కొన్నారు. దీనికి కూడా దేశవ్యాప్తంగా వర్తించే సుప్రీంకోర్టు సాధారణ ఆదేశం ఉన్నట్లు ఆధారం లభించలేదు. ఒక నిర్దిష్ట కేసులో పోలీసులు చట్టాన్ని ఉల్లంఘించినట్లు కోర్టు గుర్తిస్తే తగిన ఆదేశాలు ఇవ్వవచ్చు. కానీ జర్నలిస్టు సంఘం అనుమతి లేకుండా జర్నలిస్టుపై కేసు నమోదు చేసిన ప్రతి పోలీసు అధికారిపై తప్పనిసరిగా చర్యలు తీసుకోవాలని సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించిందనే ప్రచారం నిర్ధారణ కాలేదు.

యూట్యూబ్ న్యూస్ ఛానళ్లకు కూడా ఇదే వర్తిస్తుంది. డిజిటల్ మీడియా, వెబ్ న్యూస్ పోర్టళ్లు, వీడియో జర్నలిజం విస్తరిస్తున్న నేపథ్యంలో మీడియా స్వేచ్ఛపై న్యాయపరమైన చర్చలు కొనసాగుతున్నప్పటికీ, యూట్యూబ్‌లో వార్తలు ప్రసారం చేసే ప్రతి వ్యక్తికి క్రిమినల్ కేసుల నుంచి ప్రత్యేక మినహాయింపు ఇచ్చినట్లు సుప్రీంకోర్టు ఆదేశించిందనే ఆధారం లేదు.

కాబట్టి “సుప్రీంకోర్టు జర్నలిస్టులకు గుడ్ న్యూస్ చెప్పింది.. ఇక జర్నలిస్టులపై అక్రమ కేసులు చెల్లవు.. జర్నలిస్టు సంఘాలే ఏడు రోజుల్లో కేసులు పరిష్కరించాలి” అనే వైరల్ సందేశాన్ని యథాతథంగా వార్తగా ప్రచురించడం సరికాదు. జర్నలిస్టులకు సంబంధించి కొన్ని కేసుల్లో సుప్రీంకోర్టు రక్షణ కల్పించిన అంశాలను తీసుకుని, వాటిని దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న జర్నలిస్టులందరికీ వర్తించే కొత్త నిబంధనలుగా మార్చి ప్రచారం చేసినట్లు కనిపిస్తోంది.

ఫ్యాక్ట్ చెక్ ఫలితం: వైరల్ సందేశం తప్పుదారి పట్టించేది. సుప్రీంకోర్టు జర్నలిస్టులకు కొన్ని సందర్భాల్లో న్యాయపరమైన రక్షణ కల్పించిన విషయం నిజమే అయినప్పటికీ, జర్నలిస్టులపై కేసులు నమోదు చేయరాదని, జర్నలిస్టు సంఘాలే ఏడు రోజుల్లో క్రిమినల్ కేసులను పరిష్కరించాలని, అలా చేయని పోలీసులపై చర్యలు తప్పవని సుప్రీంకోర్టు దేశవ్యాప్తంగా వర్తించే విధంగా ఆదేశించినట్లు ఆధారం లేదు.

కాబట్టి సుప్రీంకోర్టు పేరుతో ఇలాంటి సందేశాలు వచ్చినప్పుడు కేసు నంబర్, తీర్పు తేదీ, ధర్మాసనం వివరాలు, అధికారిక తీర్పు కాపీ ఉన్నాయా లేదా పరిశీలించడం అత్యంత అవసరం. అధికారిక తీర్పు లేదా విశ్వసనీయ న్యాయ వనరు లేకుండా “సుప్రీంకోర్టు సంచలన తీర్పు” అంటూ ప్రచారం చేసే సమాచారాన్ని ఫార్వర్డ్ చేయకుండా, ముందుగా వాస్తవాలను నిర్ధారించుకోవడం మంచిది.