ప్రతి సంవత్సరం నవంబర్ 26న భారతదేశం రాజ్యాంగ దినోత్సవం (Constitution Day) జరుపుకుంటుంది. 1949లో ఇదే రోజున డా. బీఆర్ అంబేద్కర్ అధ్యక్షతన రాజ్యాంగాన్ని స్వీకరించారు.
భారత రాజ్యాంగం సాధారణమైన పత్రం కాదు; ఇది దేశ ప్రజాస్వామ్యానికి పునాది. ఈ సందర్భంగా చాలా మందికి తెలియని కొన్ని ఆసక్తికరమైన విషయాలు తెలుసుకోవడం ముఖ్యం.

1. రాజ్యాంగ దినోత్సవం – ఎందుకు నవంబర్ 26?

26 నవంబర్ 1949న రాజ్యాంగాన్ని అధికారికంగా స్వీకరించారు. అందుకే ఈ రోజును ప్రతి సంవత్సరం రాజ్యాంగ దినోత్సవంగా జరుపుకుంటారు.

2. రాజ్యాంగానికి శిల్పి – డా. బీఆర్ అంబేద్కర్

రాజ్యాంగ రచనా కమిటీ (Drafting Committee)కి అధ్యక్షుడు డా. బీఆర్ అంబేద్కర్. అందుకే ఆయనను భారత రాజ్యాంగ నిర్మాణ శిల్పిగా గౌరవిస్తారు.

3. భారత్ రాజ్యాంగం – ప్రపంచంలోనే అతి పెద్ద వ్రాతపూర్వక రాజ్యాంగం

మూల రాజ్యాంగంలో:

• 395 ఆర్టికల్స్
• 8 షెడ్యూల్స్
• 22 భాగాలు ఉండేవి.

సవరణల తర్వాత నేటి రాజ్యాంగం:

• 448 ఆర్టికల్స్
• 12 షెడ్యూల్స్
• 25 భాగాలు

కలిగి ప్రపంచంలోనే అతి విస్తృతమైన రాజ్యాంగంగా నిలిచింది.

4. చేతితో వ్రాసిన అసలు రాజ్యాంగ ప్రతులు

భారత రాజ్యాంగం అసలు ప్రతులు చేతితో అందంగా వ్రాయబడ్డాయి.
ఇవి ప్రేమ్ బిహారీ నారాయణ రాయిజాదా చేత ఇటాలిక్ స్టైల్‌లో రాయబడ్డాయి.
దీనిని పూర్తి చేయడానికి ఆయనకు సుమారు ఆరు నెలలు పట్టింది.

5. రాజ్యాంగాన్ని తయారు చేయడానికి పట్టిన సమయం – 2 సంవత్సరాలు 11 నెలలు 18 రోజులు

రాజ్యాంగ రచనా ప్రక్రియ:

• మొత్తం 114 రోజులు సమావేశాలు
• 2000కిపైగా సవరణల పరిశీలన
• ప్రతి పదం, ప్రతి అర్థంపై లోతైన చర్చ

ఇది భారత ప్రజాస్వామ్యపు పారదర్శకతను ప్రతిబింబిస్తుంది.

6. రాజ్యాంగంలో మహిళల పాత్ర

రాజ్యాంగ సభలో 379 మంది సభ్యుల్లో 15 మంది మహిళలు ఉన్నారు.
వాటిలో:

• సరోజిని నాయుడు
• విజయలక్ష్మి పండిట్
• దుర్గాబాయి దేశ్ముఖ్
• హంసా మెహతా

వంటి నాయకులు కీలక సూచనలు చేసి, రాజ్యాంగ రూపకల్పనలో ముఖ్య పాత్ర పోషించారు.

7. ప్రపంచ జ్ఞానం సమ్మిళితమైన భారత రాజ్యాంగం

భారత రాజ్యాంగం ఒక్క దేశం ఆధారంగా రాయలేదు.
పలు దేశాల రాజ్యాంగాలనుంచి ఉత్తమ అంశాలను తీసుకున్నారు:

• బ్రిటన్ — పార్లమెంటరీ వ్యవస్థ
• అమెరికా — మౌలిక హక్కులు, జ్యూడిషియల్ రీవ్యూ
• ఐర్లాండ్ — డైరెక్టివ్ ప్రిన్సిపల్స్
• కెనడా — కేంద్ర–రాష్ట్ర వ్యవస్థ
• దక్షిణాఫ్రికా — రాజ్యాంగ సవరణ ప్రక్రియ

ఇలా ప్రపంచంలోని విలువలను కలిపి భారతానికి ప్రత్యేకమైన రాజ్యాంగం రూపొందించారు.

ఎందుకు జనవరి 26న అమల్లోకి?

రాజ్యాంగాన్ని 26 నవంబర్ 1949న స్వీకరించినప్పటికీ,
26 జనవరి 1950న అమల్లోకి తెచ్చారు.
ఇది 1930లో అదే రోజున జరిగిన “పూర్ణ స్వరాజ్” నిర్ణయానికి గౌరవ సూచకంగా తీసుకున్న చారిత్రాత్మక నిర్ణయం.