తెలంగాణ సంస్కృతికి నిలువెత్తు విగ్రహం

ఒగ్గు వనితకు వినమ్ర శ్రద్ధాంజలి

మహిళాస్వరంతో మల్లన్న మేల్కొలుపు —
పురుషాధిక్య రంగంలో ధైర్యంగా సవారి చేసిన మల్లారి ఇక లేరు.

కళా ప్రపంచంలో ఆడవేషం కట్టిన పురుషులు అనేకమంది లబ్ధప్రతిష్ఠులుగా నిలిచారు. కానీ పురుష ఆహార్యాన్ని ధరించి, ఒక జానపద కళారూపాన్ని జీవితాంతం భుజాన మోసిన స్త్రీమూర్తుల కథలు అరుదుగా మాత్రమే వినిపిస్తాయి. అలాంటి అరుదైన, అపూర్వమైన ఒగ్గుకళాకారిణి జమ్మ మల్లారి.

ఉగ్గుపాల వయసు నుంచే ఒగ్గుకథల వైపు మొగ్గు చూపిన ఆమె, ఆరు దశాబ్దాలకు పైగా పురుష ఆహార్యంలోనే ఆ జానపద కళారూపాన్ని తన జీవితంగా మార్చుకుంది. అయితే కామరతి వంటి ప్రత్యేక కళారూప ప్రదర్శనల్లో మాత్రం స్త్రీమూర్తిగా కనువిందు చేసింది. ఒగ్గుకళకే జీవితాన్ని అంకితం చేసి, తెలంగాణలో తొలి మహిళా ఒగ్గుకథ కళాకారిణిగా గుర్తింపు పొందిన మహనీయురాలు జమ్మ మల్లారి.

నపీర నాదమై మోగిన కంచుకుతిక – జమ్మ మల్లారి.

రంగారెడ్డి జిల్లా యాచారం మండలం మేడిపల్లి గ్రామం ఆమె జన్మస్థలం. జమ్మ గుండాలు–చెన్నమ్మ దంపతులకు ఏడుగురు ఆడకూతుళ్లు, ముగ్గురు కొడుకులు. వారిలో ఒకరు మల్లారి. తండ్రి గుండాలు స్వయంగా ఒగ్గుకళాకారుడు. దేవుడి లగ్గాలు చేస్తూ, ఒగ్గుకథలు చెప్తూ జీవితం సాగించిన వ్యక్తి.

ఇతర సంతానం అంతగా ఆసక్తి చూపకపోయినా, మల్లారి మాత్రం చిన్ననాటి నుంచే ఒగ్గుకథలపై అపారమైన మక్కువ పెంచుకుంది. తండ్రితో కలిసి దేవుడి లగ్గాలకు, ఒగ్గు ప్రదర్శనలకు వెళ్తూ తాళం కొట్టడం, డోలు వాయించడం, శృతి పట్టడం నేర్చుకుంది. అలా వారసత్వ కళ ఆమె చేతుల్లో నెమ్మదిగా బలపడింది.

పదహారేళ్లకే తొలి ప్రదర్శన

పదహారేళ్ల వయసులోనే తొలిసారి స్వయంగా ఒగ్గుకథ చెప్పింది మల్లారి. ఆ తొలి ప్రదర్శనే ప్రేక్షకులను కట్టిపడేసింది. అలా మొదలైన ప్రస్థానం జీవితాంతం ఆగలేదు. బీరప్ప కథ, మల్లన్న కథ, ఎల్లమ్మ వ్యథ — ఏ గాథనైనా అనర్గళంగా, అద్భుతమైన లయ సమన్వయంతో ఆమె కథాగానం చేసేది.

పురుషులే ఆధిపత్యం చెలాయించిన రోజుల్లో గజ్జె కట్టి, తలపాగా చుట్టి, భుజాన గొంగళి వేసుకొని పురుష ఆహార్యంలోనే వేదికపై నిలబడింది. ఆమె కథ మొదలైతే చాలు… జనాలు పనులన్నీ వదిలిపెట్టి ప్రదర్శన వద్ద మైమరచిపోయేవారు. సొంత ఊరిలో మొదలైన ప్రదర్శనలు క్రమంగా ఇతర గ్రామాలకు, జిల్లాలకు విస్తరించాయి. వేలాది వేదికలపై తెలంగాణ ఒగ్గుకథకు ఆమె అపూర్వమైన ప్రతిష్ఠ తీసుకొచ్చింది.

దేవుడికే అంకితం చేసిన జీవితం

సాధారణ కుటుంబ జీవితం వైపు తిరగలేదు మల్లారి. పద్దెనిమిదో ఏట బీరప్ప స్వామినే భర్తగా స్వీకరించి, తన జీవితాన్ని దేవుడికే అంకితం చేసింది. ఒగ్గుకథనే తన సంతానంగా భావించి పెంచింది.

తెలంగాణలో ఎక్కడ బీరప్ప కల్యాణం జరిగినా “మల్లారి ఉండాల్సిందే” అన్నంతగా ఆమెకు గుర్తింపు వచ్చింది. వేలాది దేవుడి లగ్గాలు చేయించి భక్తి పరంపరను నిలబెట్టింది.

అనర్గళ గాత్రం… అప్రతిహత నిబద్ధత

చదువుకోలేకపోయినా, తండ్రి చెప్పిన ప్రతి కథను మస్తిష్కంలో చెక్కించుకుంది. గంటల తరబడి సాగే కథలను ఎలాంటి పుస్తకం చూడకుండా వినిపించే అపూర్వ సామర్థ్యం ఆమె సొంతం.

“నా బొందిలో ప్రాణం ఉన్నంతవరకు ఒగ్గుకథ చెబుతాను” అని 80 ఏళ్ల వయసులోనూ చెప్పిన ఆమె వినమ్రత అందరినీ ఆకట్టుకుంది. ఆరోగ్యం సహకరించకపోయినా, కథకు పిలుపు వస్తే శక్తినంతా కూడదీసుకుని వేదికపై నిలబడేది.

తెలంగాణ తర్వాతే దక్కిన గౌరవం

దశాబ్దాలపాటు కళా సేవ చేసినప్పటికీ గుర్తింపు ఆలస్యంగా వచ్చింది. తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడి, ప్రభుత్వం జానపద కళలకు ప్రోత్సాహం ఇచ్చిన తర్వాతే మల్లారికి తగిన గౌరవం దక్కింది. భాషా సాంస్కృతిక శాఖ అప్పటి సంచాలకులు Dr. Harikrishna Mamidi గారి చొరవతో
2020 మార్చి 8న రాష్ట్ర విశిష్ట మహిళా పురస్కారం అందుకుంది. లక్ష రూపాయల నగదు, ప్రశంసాపత్రం, జ్ఞాపికతో హైదరాబాద్ రవీంద్రభారతిలో ఘనంగా సన్మానించారు.

పురస్కారం స్వీకరించినప్పుడు మల్లారి అన్న మాటలు నేటికీ చిరస్మరణీయం:
“ఇది నాకు జరిగిన సన్మానం కాదు… మన ఒగ్గు కళకు జరిగిన గౌరవం.”

శివైక్యం… కానీ శిఖరం శాశ్వతం

07-02-2026 న జమ్మ మల్లారి శివైక్యం చెందడం ఒగ్గు సమాజానికి తీరని లోటు.
అయితే ఆమె గాత్రం, ఆమె వినిపించిన గాథలు, ఆమె నిబద్ధత తెలంగాణ జానపద చరిత్రలో శాశ్వతంగా నిలిచిపోతాయి.

“నేను బతికున్నంతకాలం ఒగ్గుకథ చెబుతా… ఈ జీవితానికి ఇది సాలు” అని చెప్పిన మల్లారి జీవితం నిజంగా అజరామరం.

తెలంగాణ రాష్ట్ర ఒగ్గుబీర్ల కళాకారుల సంక్షేమ సంఘం, తెలంగాణ బిసి కమీషన్ తొలి మాజీ  చైర్మన్ బి ఎస్ రాములు మల్లారి మృతికి సంతాపం తెలిపారు.

న్యూఢిల్లీ జనవరి 24, (ప్రజా మంటలు):
ఢిల్లీ వాసులు, పర్యాటకులకు కేంద్ర ప్రభుత్వం శుభవార్త తెలిపింది. రాష్ట్రపతి భవన్ ప్రాంగణంలో ఉన్న ప్రసిద్ధ అమృత్ ఉద్యాన్ (Amrit Udyan) ఫిబ్రవరి 3 నుంచి సాధారణ ప్రజల సందర్శనకు తెరవనున్నట్లు అధికారికంగా ప్రకటించారు. ఈ ఉద్యాన్ మార్చి 31 వరకు ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంటుంది.

ప్రతి ఏడాది ప్రత్యేకంగా నిర్వహించే ఈ ఉద్యాన్ సందర్శన కార్యక్రమం దేశవ్యాప్తంగా పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తుంది. విభిన్న రకాల పూలు, అరుదైన మొక్కలు, ఆకర్షణీయమైన ల్యాండ్‌స్కేప్ అమృత్ ఉద్యాన్‌కు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి.

ఉచిత ప్రవేశం

అమృత్ ఉద్యాన్‌కు ప్రవేశం పూర్తిగా ఉచితం. అయితే, సందర్శకులు ముందుగా ఆన్‌లైన్‌లో టికెట్ బుక్ చేసుకోవడం తప్పనిసరి. స్పాట్‌లో ఎలాంటి టికెట్ జారీ చేయరు.

బుకింగ్ విధానం

• రాష్ట్రపతి భవన్ అధికారిక వెబ్‌సైట్ ద్వారా ఆన్‌లైన్ బుకింగ్ చేయాలి
• ఒక్కో వ్యక్తి గుర్తింపు వివరాలతో స్లాట్ బుక్ చేసుకోవాలి
• రోజుకు పరిమిత సంఖ్యలో సందర్శకులకే అనుమతి
• మొబైల్‌లో వచ్చిన ఈ-పాస్ లేదా ప్రింట్ తీసుకువెళ్లాలి

సందర్శన సమయాలు

• ఉదయం 10 గంటల నుంచి సాయంత్రం 6 గంటల వరకు
• సోమవారాలు సాధారణంగా మూసి ఉండే అవకాశం ఉంది
• చివరి ప్రవేశం సాయంత్రం 5 గంటల వరకు మాత్రమే

ప్రత్యేక సూచనలు

• భద్రతా తనిఖీలు తప్పనిసరి
• బ్యాగులు, ఆహార పదార్థాలకు పరిమితులు
• పిల్లలు, వృద్ధులకు ప్రత్యేక సౌకర్యాలు
• ఉద్యాన్‌లో శుభ్రత పాటించాల్సి ఉంటుంది

ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని ఆస్వాదించాలనుకునే వారికి, కుటుంబంతో కలిసి ప్రశాంతంగా గడపాలనుకునే వారికి అమృత్ ఉద్యాన్ సందర్శన ఒక అరుదైన అనుభవంగా నిలవనుంది.

🌠 రహస్యమయమైన అతిథి — 3 I/ATLAS

 నవంబర్ 8, 2025
అంతరిక్షం / సౌరవ్యవస్థ సరిహద్దు: అంతరిక్ష శాస్త్రం, ఖగోళం

భూమికి బయట నుంచి వచ్చిన ఒక ఇంటర్‌స్టెల్లర్ ధూమకేతువు (Interstellar Comet) అయిన 3I/ATLAS, ప్రస్తుతం ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఖగోళ శాస్త్రవేత్తల దృష్టిని ఆకర్షిస్తోంది. ఇది అక్టోబర్ 29న సూర్యుడి దగ్గరగుండా (Perihelion) ప్రయాణించింది. కానీ దాని ప్రవర్తన అంచనాలను తారుమారుచేస్తోంది.

🔭 శాస్త్రవేత్తలను ఆశ్చర్యపరుస్తున్న అంశాలు

1. అనూహ్యమైన ప్రకాశం (Unexplained Brightening):
   సాధారణంగా సూర్యుడి సమీపానికి చేరుకున్నప్పుడు ధూమకేతువులు బాహ్య పొరల నుండి ఐస్ ఆవిరి కావడం వల్ల ప్రకాశిస్తాయి.
   కానీ 3I/ATLAS అసాధారణంగా తక్షణ ప్రకాశం పెంచుకుంది, కానీ దానికి కారణం ఏమిటో తెలియడం లేదు.

2. గురుత్వాకర్షణకు విరుద్ధమైన వేగం (Non-gravitational Acceleration):
   ఈ ధూమకేతువు కదలికలు గురుత్వ శక్తి నియమాలకు విరుద్ధంగా ఉన్నాయి. అంటే, ఇది సాధారణ కక్ష్యలో కదలడం లేదు.
   ఇలాంటి ప్రవర్తన 2017లో వచ్చిన ‘ఓముయాముయా (Oumuamua)’ వద్ద కూడా గమనించారు.

3. వేలి పాదరేఖ (Tail) లేకపోవడం:
   సూర్యుడి దగ్గరగా వచ్చినా కూడా ధూమకేతువు తోక కనిపించలేదు.
   ఇది సాధారణంగా ధూళి లేదా ఐస్ లేకపోవడం లేదా పూర్తిగా వేరే పదార్థాలతో ఉండే అవకాశం ఉన్నట్లు సూచిస్తోంది.

🌌 భూమికి సమీపం ఎప్పుడు?

3I/ATLAS డిసెంబర్ 19, 2025న భూమికి అత్యంత సమీపం అవుతుంది.
ఖగోళ కేంద్రాలు (Observatories) దీనిని నిరంతరం గమనిస్తున్నాయి.
కొంతమంది శాస్త్రవేత్తలు ఇది ఇంటర్‌స్టెల్లర్ వ్యోమంలో నుండి వచ్చిన మానవ నిర్మిత వస్తువా? అనే అనుమానాన్ని కూడా పరిశీలిస్తున్నారు — కానీ దానికి ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు.

🧩 ఇది ఏమై ఉండొచ్చు?

• సాధారణ ధూమకేతువుకి భిన్నమైన పదార్థ నిర్మాణం ఉండవచ్చు.
• ఇది ఒక ఇంటర్‌స్టెల్లర్ రాక్ (Rocky Object) లేదా నాశనమైన గ్రహ అవశేషం కావచ్చు.
• లేదా ఓముయాముయా లాగా పూర్తిగా కొత్త రకం ఖగోళ వస్తువు కావచ్చు.

📸 పరిశోధనలు కొనసాగుతున్నాయి

నాసా (NASA), యూరోపియన్ స్పేస్ ఏజెన్సీ (ESA), మరియు అనేక అంతర్జాతీయ టెలిస్కోపులు 3I/ATLAS పై నిరంతర పరిశీలన కొనసాగిస్తున్నాయి.
ఇది మన సౌరవ్యవస్థ బయట నుండి వచ్చిన రెండో గుర్తించిన ధూమకేతువు కావడంతో, శాస్త్రవేత్తలు దీని ద్వారా ఇంటర్‌స్టెల్లర్ పదార్థాల స్వభావం తెలుసుకోవాలని ఆశిస్తున్నారు.

🧭 ముగింపు

3I/ATLAS యొక్క ప్రవర్తన శాస్త్రానికి ఒక మిలియన్-డాలర్ మిస్టరీ గా మారింది.
ఇది మనం ఊహించని రీతిలో అంతరిక్షాన్ని అర్థం చేసుకునే అవకాశాన్ని ఇస్తోంది.
డిసెంబర్‌లో ఇది భూమికి సమీపమవుతుండగా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా టెలిస్కోపులు దీని మీద కన్నేశారు.